บันทึกลับ 9/11

รายงานเช้าวันอังคารที่ 26 เมษายน 2559

                ความซับซ้อนซ่อนเงื่อนในสัมพันธภาพระหว่างสหรัฐอเมริกากับซาอุดิอาระเบีย กำลังเป็นประเด็นวิเคราะห์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวาง หลังซาอุดิอาระเบียประกาศเมื่อเร็ว ๆ นี้ว่า จะเทขายพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐมูลค่าหลายแสนล้านดอลลาร์ที่รัฐบาลกรุงริยาดห์ถืออยู่

                กล่าวกันว่า การแสดงท่าทีดังกล่าวอย่างเปิดเผยของซาอุดิอาระเบีย เปรียบไปก็คล้ายกับสหรัฐถูกเจ้าหนี้รายใหญ่ไปโพนทะนาทวงหนี้ให้เป็นที่อัปยศกลางตลาด ถือเป็นการตบหน้าฉาดใหญ่ทีเดียว แต่ที่สำคัญกว่านั้นก็คือ หากซาอุดิอาระเบียเทขายพันธบัตรสหรัฐตามคำขู่จริง ระบบเศรษฐกิจสหรัฐจะเผชิญกับความปั่นป่วนโกลาหลยิ่งกว่าวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์หลายเท่า

                 หนังสือพิมพ์นิวยอร์ค ไทมส์รายงานว่า ท่าทีดังกล่าวของซาอุดิอาระเบีย ไม่ใช่เป็นการ “ปล่อยข่าว” สร้างกระแสผ่านสื่อมวลชน หากแต่เป็นการแจ้งข่าวต่อฝ่ายสหรัฐอย่างเป็นทางการเลยทีเดียว โดยนายอับเดล บิน อาเหม็ด อัล จูเบอีร์ (Adel bin Ahmed Al-Jubeir) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของซาอุดิอาระเบีย ได้แจ้งเรื่องนี้ต่อสมาชิกรัฐสภาสหรัฐกลุ่มหนึ่งระหว่างการเดินทางเยือนสหรัฐเมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา

                ความขัดแย้งทางการทูตที่ค่อนข้างจะรุนแรงและเปิดเผยระหว่างสหรัฐกับซาอุดิอาระเบียครั้งนี้ ปะทุขึ้นหลังจากมีรายงานว่า สมาชิกวุฒิสภาสหรัฐกลุ่มหนึ่งร่วมกันเคลื่อนไหวเสนอร่างกฎหมายฉบับใหม่ที่มีสาระสำคัญเปิดช่องให้ชาวอเมริกันสามารถฟ้องร้องดำเนินคดีรัฐบาลต่างประเทศในศาลสหรัฐได้

                นอกจากนั้น ยังมีรายงานด้วยว่า สมาชิกรัฐสภาสหรัฐกลุ่มหนึ่งกำลังเคลื่อนไหวเสนอญัตติด่วนเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา เพื่อให้หน่วยงานของรัฐบาลกลางสหรัฐ เปิดเผยรายงานลับผลการสอบสวนคดีก่อการร้ายสะเทือนโลกปี 2544 ที่เรียกกันว่า “คดีไนน์-วัน-วัน” (9/11) กรณีกลุ่มก่อการร้ายจี้เครื่องบินโดยสารพุ่งชนอาคารเวิร์ลเทรดเซนเตอร์กลางกรุงนิวยอร์ค ซึ่งยังผลให้มีผู้เสียชีวิตเกือบ 3 พันคน ทรัพย์สินเสียหายคิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 3 ล้านล้านดอลลาร์

                เรื่องนี้เป็นประเด็นวิพากษ์วิจารณ์กันมาอย่างต่อเนื่องหลังเกิดเหตุว่า คณะกรรมการสอบสวนคดี 9/11 ของรัฐสภาพยายามปกปิดรายละเอียดผลการสอบสวนเนื่องจากมีข้อมูลบ่งชี้ว่า เจ้าหน้าที่รัฐบาลซาอุดิอาระเบียมีส่วนเกี่ยวข้องกับเหตุก่อการร้ายครั้งนั้น

                อดีตสมาชิกวุฒิสภาสหรัฐคนหนึ่งให้สัมภาษณ์ในรายการโทรทัศน์เครือข่าย ซีบีเอส (CBS) เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาว่า สภาพแวดล้อมของเหตุการณ์ครั้งนั้นบ่งชี้ว่า เจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลซาอุดิอาระเบีย มีส่วนรู้เห็นเป็นใจ หรือให้การสนับสนุนการก่อการร้ายคราวนั้น เนื่องจากนักก่อการร้าย 19 คนที่ร่วมกันก่อเหตุ ไม่เคยเดินทางเข้าสหรัฐมาก่อน บางคนพูดภาษาอังกฤษไม่ได้ด้วยซ้ำ หากไม่ได้รับความช่วยเหลือจากคนที่อยู่ภายใน จะไม่มีทางก่อเหตุร้ายแรงอย่างเป็นกระบวนการเช่นนั้นได้

                ประเด็นจึงอยู่ที่ว่า รายงานลับที่เป็นผลการสอบสวนมีรายละเอียดอย่างไร ระบุถึงพยายานหลักฐานที่บ่งชี้หรือพาดพิงถึงเจ้าหน้าที่สถานทูตหรือเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลซาอุดิอาระเบียจริงหรือไม่ หากมีข้อเท็จจริงว่า รายงานดังกล่าวพาดพิงถึงเจ้าหน้าที่ของซาอุดิอาระเบียจริง การเปิดเผยรายงานฉบับนั้นต่อสาธารณชน จะเป็นพยายนหลักฐานเบื้องต้นที่เปิดช่องให้ผู้เสียหายในเหตุการณ์ 9/11 ฟ้องร้องต่อศาลสหรัฐเพื่อเรียกค่าเสียหายจากรัฐบาลซาอุดิอาระเบียได้

                รัฐมนตรีต่างประเทศซาอุดิอาระเบียแจ้งต่อสมาชิกรัฐสภาสหรัฐว่า หากมีการเปิดเผยข้อมูลลับเรื่องนี้ ซาอุดิอาระเบียก็ไม่มีทางเลือกเป็นอย่างอื่น นอกจากเทขายสินทรัพย์ทุกอย่างของซาอุดิอาระเบียที่มีอยู่ในสหรัฐคิดเป็นมูลค่ารวมประมาณ 7 แสน 5 หมื่นล้านดอลลาร์ เพื่อหลีกเลี่ยงการถูกสั่งอายัดเมื่อรัฐบาลซาอุดิอาระเบียตกเป็นจำเลยในศาลสหรัฐในคดี 9/11

อับเดล อัล เบอีร์ รมต.ต่างประเทศซาอุดิอาระเบีย

                นักวิเคราะห์ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจหลายสำนักให้ทัศนะว่า การกระทำดังกล่าวของซาอุดิอาระเบียเป็นเรื่องพูดง่าย แต่ทำยากในทางปฏิบัติ เนื่องจากการเทขายพันธบัตรมูลค่ามหาศาลอย่างฉับพลันทันทีนั้น แม้ว่าจะส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจและระบบการเงินของสหรัฐอย่างรุนแรงก็จริง แต่ซาอุดิอาระเบียเองจะได้รับผลทบในทางลบมากกว่าสหรัฐหลายเท่า

                นักวิเคราะห์รายหนึ่งกล่าวว่า คำขู่ของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศซาอุดิอาระเบียไม่มีทางเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ และสมมติว่าซาอุดิอาระเบียประกาศเทขายพันธบัตรสหรัฐมูลค่าหลายแสนล้านดอลลาร์จริง ผลกระทบที่จะตามมาคือระเกิดปัญหาระบบการเงินปั่นป่วนไปทั้งโลก เนื่องจากเงินสกุลดอลลาร์ที่เป็นสกุลหลักอันดับหนึ่งของโลกจะอ่อนค่าลงอย่างรุนแรง และฝ่ายที่เสียหายมากที่สุดก็คือซาอุดิอาระเบียนั่นเอง เนื่องจากระบบเงินตราของซาอุดิอาระเบียผูกติดอยู่กับเงินดอลลาร์สหรัฐโดยตรง

                อย่างไรก็ดี นักวิเคราะห์ฝ่ายการเมืองและการทหารในสหรัฐกล่าวว่า ท่าทีของฝ่ายซาอุดิอาระเบียในเรื่องนี้สะท้อนให้เห็นค่อนข้างชัดเจนว่า สัมพันธภาพระหว่างสหรัฐกับซาอุดิอาระเบียกำลังร้าวฉานอย่างหนัก อันเนื่องมาจากหลากหลายปัจจัยที่สั่งสมต่อเนื่องกันมาเป็นเวลายาวนานหลายปี

                นักวิเคราะห์หลายสำนักชี้ว่า ประเด็นหลักของความขัดแย้งระหว่างสหรัฐกับซาอุดิอาระเบียน่าจะเป็นผลสืบเนื่องมาจากนโยบายที่ต่างกันเกือบจะสิ้นเชิงระหว่างสหรัฐกับซาอุดิอาระเบียในส่วนที่เกี่ยวกับการรักษาเสถียรภาพและความมั่นคงในตะวันออกกลาง

                การเดินหน้าฟื้นฟูความสัมพันธ์กับอิหร่านของรัฐบาลสหรัฐภายใต้การนำของประธาธิบดีบารัค โอบามา ได้ก่อให้เกิดความร้าวฉานกับรัฐบาลกรุงริยาดห์อย่างรุนแรง เนื่องจากซาอุดิอาระเบียมองว่า สหรัฐกำลังเกื้อหนุนการแผ่อิทธิพลของอิหร่านในภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียและตะวันออกกลาง ทั้งที่ตระหนักเป็นอย่างดีว่า อิหร่านเป็นคู่แข่งสำคัญของซาอุดิอาระเบียในทุก ๆ ด้าน

                ทิศทางนโยบายตะวันออกกลางของสหรัฐที่เปลี่ยนไป เกี่ยวข้องกับรายงานลับคดี 9/11 จริงหรือไม่ เป็นคำถามที่หลายฝ่ายกำลังขุดคุ้ยหาคำตอบกันจ้าละหวั่นทีเดียว

                สมาชิกรัฐสภาสหรัฐหลายคนกล่าวว่า การเปิดเผยรายละเอียดผลการสอบสวนคดี 9/11 จะช่วยคลี่คลายความคลุมเครือในสัมพันธภาพระหว่างสหรัฐกับซาอุดิอาระเบีย และที่สำคัญยิ่งกว่านั้นคือ จะช่วยตอบคำถามที่ค้างคาอยู่ในใจของชาวอเมริกันมานานหลายปีว่า เจ้าหน้าที่ระดับสูงของซาอุดิอาระเบียเกี่ยวข้องกับเหตุก่อการร้ายบันลือโลกปี 2544 จริงหรือไม่

                ถ้าจริง ทำเนียบขาวก็ต้องหาคำตอบที่สมเหตุสมผลมาแจ้งต่อสาธารณชนชาวอเมริกันว่า เพราะเหตุใดรัฐบาลสหรัฐจึงยังคบค้ากับผู้สนับสนุนกลุ่มก่อการร้าย ขณะที่เงินภาษีของชาวอเมริกันจำนวนมหาศาลต้องละลายหายไปเป็นอากาศธาตุในสงครามต่อต้านลัทธิก่อการร้ายที่ดำเนินต่อเนื่องมายาวนานกว่าสิบปี.

อวสานประชานิยมในบราซิล

รายงานเช้าวันพฤหัสบดีที่ 31 มีนาคม 2559

                เส้นทางอนาคตของรัฐบาลบราซิลภายใต้การนำของประธานาธิบดีหญิง ดิลมา รุสเซฟ หดสั้นลงอย่างรวดเร็วจนนักวิเคราะห์และนักสังเกตการณ์ทางการเมืองบางกลุ่มบางคนถึงกับนับเวลากันเป็นรายชั่วโมงเลยทีเดียว เนื่องจากสภาพแวดล้อมรอบด้านบ่งชี้ว่าทางเลือก ทางรอดเหลือน้อยเสียยิ่งกว่าน้อย

                วันอังคารที่ผ่านมา พรรคการเมืองที่มีเสียงมากที่สุดในรัฐสภา ประกาศถอนตัวออกจากการเป็นพรรคร่วมรัฐบาลอย่างเป็นทางการ ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการตัดสินใจสละเรือกลางมรสุม ด้วยความมั่นใจเกินร้อยเปอร์เซ็นต์ว่า รัฐนาวาของประธานาธิบดีรุสเซฟต้องถึงกาลอับปางในไม่ช้านี้แน่นอน

รองประธานาธิบดี มิเชล ทีเมอร์

                กรรมการบริหารของพรรค ขบวนการประชาธิปไตยบราซิล หรือ พีเอ็มดีบี. (PMDB) ภายใต้การนำของรองประธานาธิบดี มิเชล ทีเมอร์ (Michel Temer) ใช้เวลาประชุมปรึกษาหารือกันไม่ถึง 1 ชั่วโมง ก่อนจะมีมติเป็นเอกฉันท์ให้ถอนตัวออกจากการร่วมรัฐบาล

                วันเดียวกัน พรรคก้าวหน้า (Progressive Party) ซึ่งเป็นพรรคร่วมรัฐบาลที่มีที่นั่งในรัฐสภามากเป็นอันดับสอง ก็ประกาศท่าทีจะพิจารณาถอนตัวออกจากการร่วมรัฐบาลภายในสัปดาห์นี้เช่นเดียวกัน ส่งผลให้พรรคแรงงานซึ่งเป็นแกนนำรัฐบาลและประธานาธิบดีถูกทิ้งให้เผชิญกับมรสุมทางการเมืองครั้งรุนแรงที่สุดนับตั้งแต่ก่อตั้งพรรคเมื่อปีคริสต์ศักราช 1980

                ความเคลื่อนไหวถอนตัวออกจากการร่วมรัฐบาลของพรรคพีเอ็มดีบี.และพรรคก้าวหน้า ทำให้ดัชนีราคาหุ้นในตลาดหลักของบราซิลทะยานสูงขึ้นเกือบ 20 เปอร์เซ็นต์ ทำสถิติสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในรอบเกือบ 20 ปี เนื่องจากนักลงทุนทั้งในและต่างประเทศเชื่อกันว่า รัฐบาลประธานาธิบดีรุสเซฟจะถึงกาลล่มสลายในเร็ว ๆ นี้อย่างแน่นอน

                มรสุมทางการเมืองกำลังเคลื่อนตัวเข้ากระหน่ำประธานาธิบดีรุสเซฟในทุกทิศทาง สภาผู้แทนราษฎรกำลังอยู่ระหว่างการพิจารณาญัตติถอดถอนประธานาธิบดีออกจากตำแหน่งด้วยข้อกล่าวหาว่าจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปีโดยขัดต่อบทบัญญัติของกฎหมาย และใช้อำนาจทางการเมืองแทรกแซงการสอบสวนคดีทุจริตคอร์รัปชั่นในบริษัทเปโตรบราส (Petrobras) ซึ่งเป็นกิจการรัฐวิสาหกิจ

                นอกจากนั้น สภาทนายความของบราซิลยังได้เคลื่อนไหวยื่นญัตติให้สภาผู้แทนราษฏรพิจารณาถอดถอนประธานาธิบดีรุสเซฟออกจากตำแหน่งซ้ำเข้าไปอีกญัตติหนึ่งด้วยข้อกล่าวหาว่า ใช้อำนาจโดยมิชอบสั่งยกเว้นภาษีให้แก่สหพันธ์ฟุตบอลระหว่างประเทศ หรือ ฟีฟา (FIFA) ในการจัดการแข่งขันฟุตบอลโลกรอบสุดท้ายเมื่อปีคริสต์ศักราช 2014 หรือเมื่อ 2 ปีก่อนหน้านี้

                นักวิเคราะห์การเมืองในกรุงบราซิเลียกล่าวว่า ความพยายามที่จะจัดทำงบประมาณขาดดุลจำนวนมหาศาลเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจในปี 2014 และ 2015 ทำให้รัฐบาลประธานาธิบดีรุสเซฟต้องหลีกเลี่ยงบทบัญญัติของกฎหมายที่ถูกมองว่าเป็นอุปสรรคต่อการกระตุ้นเศรษฐกิจ

การชุมนุมประท้วงขับไล่ประธานาธิบดี ดิลมา รุสซฟ

                ผลจากการจัดทำงบประมาณขาดดุลถึง 10 เปอร์เซ็นต์เมื่อปี 2558 ที่ผ่านมา ทำให้บราซิลมียอดหนี้สาธารณะสะสมทะยานสูงขึ้นเป็นกว่า 67 เปอร์เซ็นต์ของผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ หรือ จีดีพี (GDP) และกลายเป็นเครื่องพันธนาการที่ทำให้รัฐบาลไม่สามารถใช้งบประมาณกระตุ้นเศรษฐกิจได้อีกในปี 2559

                แม้จะอัดฉีดงบประมาณขาดดุลถึง 10 เปอร์เซ็นต์ แต่เศรษฐกิจบราซิลเมื่อปีที่แล้วยังหดตัวรุนแรงถึง 3.8 เปอร์เซ็นต์ และคาดกันว่าในปีนี้เศรษฐกิจบราซิลจะหดตัวลงอีกไม่น้อยกว่า 3.5 เปอร์เซ็นต์ นักวิเคราะห์กลุ่มหนึ่งชี้ว่า ทั้งหมดเป็นผลพวงจากนโยบายประชานิยมของรัฐบาลพรรคแรงงานที่ดำเนินต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2540 ภายใต้การนำของอดีตประธานาธิบดีลูอิส อินาซิโอ ลูลา ดา ซิลวา

                นักวิเคราะห์กลุ่มนี้ชี้ว่า นโยบายแก้ไขปัญหาความยากจนตามโครงการ “บอลซา ฟามิเลีย” (Bolsa Familia) แจกเงินค่าครองชีพให้แก่คนยากจนที่มีรายได้ต่ำกว่า 50 ดอลลาร์ต่อเดือน รวมทั้งการปรับขึ้นค่าจ้างแรงงานถึงกว่า 100 เปอร์เซ็นต์ในช่วงเวลา 10 ปีที่ผ่านมา ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ ซึ่งทำให้บราซิลต้องพึ่งอาศัยรายได้จากการส่งออกพืชผลทางการเกษตรและสินค้าโภคภัณฑ์ขั้นปฐมอย่างเช่นสินแร่ เป็นหลัก

                เมื่อเศรษฐกิจโลกหดตัวลง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเศรษฐกิจจีนซึ่งเป็นตลาดส่งออกใหญ่สุดของบราซิลเริ่มชะลอตัว รายได้ของบราซิลก็หดหายไปอย่างรวดเร็ว ราคาพืชผลทางการเกษตรตกต่ำ ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมก็ไม่มีรายได้เพียงพอจะเกื้อหนุน เนื่องจากนโยบายประชานิยมของรัฐบาลไม่ดึงดูดนักลงทุนจากต่างประเทศ

                นักวิเคราะห์อีกกลุ่มหนึ่งให้ความเห็นว่า ลำพังนโยบายประชานิยมเพียงอย่างเดียวไม่ได้ส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจของบราซิลเท่าไรนัก ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชั่นในหมู่นักการเมือง โดยเฉพาะในพรรครัฐบาล ดูเหมือนจะเป็นปัญหาที่รุนแรงกว่า เนื่องจากการทุจริตคอร์รัปชั่นเป็นปัจจัยทำลายความเชื่อมั่นของนักลงทุนอย่างรุนแรง ขณะที่รัฐบาลประธานาธิบดีรุสเซฟกลับแสดงท่าทีปกป้องนักการเมืองที่ถูกกล่าวหาว่ามีพฤติกรรมทุจริตคอร์รัปชั่นอย่างชัดเจน

ประธานาธิบดี ดิลมา รุสเซฟ

                การถอนตัวของพรรคร่วมรัฐบาลแม้จะไม่ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อตัวประธานาธิบดาและคณะรัฐบาล แต่ก็มีนัยสำคัญต่อการพิจารณาญัตติถอดถอนประธานาธิบดีในสภาผู้แทนราษฎร เพราะการถอนตัวของพรรคร่วมรัฐบาล จะทำให้เสียงสนับสนุนของประธานาธิบดีหดหายไป โอกาสที่สภาผู้แทนราษฎรจะลงมติถอดถอนประธานาธิบดีจึงมีมากขึ้น

                นอกจากนั้น การถอนตัวของพรรคร่วมรัฐบาล ยังส่งผลให้รัฐบาลประธานาธิบดีรุสเซฟตกอยู่ในสภาพเสมือน “เป็ดง่อย” ไม่สามารถผลักดันนโยบายสำคัญ ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเร่งแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจได้ เนื่องจากไม่มีเสียงสนับสนุนในรัฐสภาเพียงพอที่จะผ่านร่างกฎหมายเพื่อการปฏิรูปหรือเพื่อการกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะสั้น

                ทางออกของประธานาธิบดีรุสเซฟดูเหมือนจะมีไม่มากนัก ทางหนึ่งคือปักหลักสู้ญัตติถอดถอนในรัฐสภา หรือไม่ก็ประกาศลาออกจากตำแหน่งก่อนครบวาระในปี 2561 ขณะที่นักวิเคราะห์หลายสำนักเชื่อกันว่า ไม่ว่าจะเลือกเดินทางใดก็ตาม นโยบายประชานิยมที่เป็นอัตลักษณ์โดดเด่นของพรรคแรงงานมายาวนานกว่า 15 ปีดูเหมือนจะเดินมาถึงจุดสิ้นสุดแล้ว พร้อมกับความหายนะทางเศรษฐกิจของประเทศ

                ประเด็นที่หลายฝ่ายกำลังจับตามองกันอย่างใกล้ชิด ณ วันนี้ ดูเหมือนจะอยู่ที่ว่า ประธานาธิบดีดิลมา รุสเซฟ จะต้องยุติบทบาททางการเมืองลงพร้อมกับนโยบายประชานิยมด้วยหรือไม่เท่านั้นเอง. 

วิบากกรรมผู้นำหญิงแห่งบราซิล

รายงานเช้าวันอังคารที่ 15 มีนาคม 2559

                วันอาทิตย์ที่ผ่านมา ชาวบราซิลทั่วประเทศกว่า 3 ล้านคนลุกฮือขึ้นชุมนุมประท้วงกดดันให้รัฐสภาเร่งรัดกระบวนการลงมติถอดถอนประธานาธิบดีหญิง ดิลมา รุสเซฟ ออกจากตำแหน่ง ด้วยข้อกล่าวหามีพฤติกรรมทุจริตคอร์รัปชั่น

                สื่อมวลชนทั้งในบราซิลเองและจากต่างประเทศรายงานตรงกันว่า ปรากฏการณ์เมื่อวันอาทิตย์นับเป็นการชุมนุมทางการเมืองครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของบราซิล สำนักงานตำรวจแห่งชาติซึ่งมีหน้าที่ดูแลรักษาความสงบเรียบร้อยของการชุมนุม แถลงยืนยันว่า มีการชุมนุมต่อต้านประธานาธิบดีรุสเซฟในกว่า 150 เมืองทั่วประเทศ รวมจำนวนผู้เข้าร่วมชุมนุมทั้งหมดไม่น้อยกว่า 3 ล้านคนแน่นอน

ประธานาธิบดี ดิลมา รุสเซฟฟ์

                เฉพาะในเมืองเซาเปาโลก ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและเป็นเมืองที่มีประชากรหนาแน่นที่สุดในบราซิล มีผู้เข้าร่วมการชุมนุมมากกว่า 5 แสนคน ขณะที่ในกรุงบราซิเลียเมืองหลวง มีผู้เข้าร่วมการชุมนุมมากกว่า 1 แสนคน ป้ายคำขวัญที่บรรดาผู้ประท้วงชูกันสลอนระหว่างเดินขบวนไปตามท้องถนน ใช้ข้อความเดียวกันเกือบทั้งหมด นั่นคือ “หยุดคอร์รัปชั่น”

                นักวิเคราะห์การเมืองในกรุงบราซิเลียกล่าวว่า จำนวนผู้เข้าร่วมการชุมนุมที่ล้นหลามเป็นประวัติการณ์ครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นถึงความล้มเหลวของสถาบันทางการเมืองในบราซิลทั้งระบบ ตั้งแต่ตัวประธานาธิบดีผู้นำฝ่ายบริหารไปจนกระทั่งถึงรัฐสภา ซึ่งโดยหลักการแล้วมีหน้าที่ในการกำกับดูแลการทำงานของฝ่ายบริหาร

                ญัตติถอดถอนประธานาธิบดีดิลมา รุสเซฟออกจากตำแหน่งด้วยข้อหาทุจริตคอร์รัปชั่นนั้น ได้รับการบรรจุเข้าสู่วาระการพิจารณาของรัฐสภามาตั้งแต่ต้นเดือนธันวาคมปีที่แล้ว เวลาล่วงเลยไปกว่า 3 เดือน แต่กระบวนการถอดถอนประธานาธิบดีออกจากตำแหน่งก็ยังไม่คืบหน้าเท่าที่ควร เนื่องจากนักการเมืองระดับสูงทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านหลายคน รวมทั้งนายเอดูอาร์โด คุนญา (Eduardo Cunha) ประธานสภาผู้แทนราษฎร หรือสภาล่าง และรองประธานาธิบดีต่างก็มีชนักติดหลัง มีชื่อติดอยู่ในบัญชีดำผู้ต้องสงสัยพัวพันกับการทุจริตคอร์รัปชั่นในบริษัทเปโตบราส (Petrobras) บริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่ซึ่งเป็นกิจการรัฐวิสาหกิจ

                คดีทุจริตในบริษัทเปโตบราสนั้นมีการขุดคุ้ยเปิดโปงต่อสาธารณชนและมีการตั้งคณะกรรมการสอบสวนรายละเอียดและความเสียหายต่อเนื่องมาเป็นเวลากว่า 2 ปี เบื้องต้นคณะกรรมการสอบสวนระบุว่า มีหลักฐานเชื่อมโยงไปถึงนักการเมืองและนักธุรกิจระดับสูงจำนวนมากคิดเป็นมูลค่าความเสียหายกว่า 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือกว่า 1 แสนล้านบาท

                ในช่วงเวลา 2 ปีที่ผ่านมา มีนักธุรกิจภาคเอกชนและนักการเมืองทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้านถูกตั้งข้อหาดำเนินคดีไปแล้วหลายคน และยิ่งนานวันก็ยิ่งพบหลักฐานเชื่อมโยงไปถึงคนใกล้ชิดนักการเมืองระดับสูงในพรรครัฐบาลรวมทั้งตัวประธานาธิบดีดิลมา รุสเซฟเองมากขึ้นทุกที

                ล่าสุดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา สำนักงานอัยการรัฐเซาเปาโลได้ยื่นคำร้องต่อศาลขออนุมัติหมายจับอดีตประธานาธิบดี ลูอิส อินา ซิโอ ลูลา ดา ซิลวา (Luiz Inácio Lula da Silva) ในข้อหาฟอกเงินที่เกี่ยวข้องกับการทุจริตฉ้อฉลในบริษัทเปโตบราส ขณะที่ประธานาธิบดีรุสเซฟแถลงว่า เธอกำลังพิจารณาจะแต่งตั้งอดีตประธานาธิบดีลูลา ดา ซิลวา ให้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองในคณะรัฐมนตรี

                นักวิเคราะห์การเมืองในกรุงบราซิเลียชี้ว่า การแสดงท่าทีดังกล่าวของประธานาธิบดีรุสเซฟ น่าจะเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่เป็นชนวนให้เกิดการชุมนุมใหญ่เมื่อวันอาทิตย์ เนื่องจากการแต่งตั้งอดีตประธานาธิบดีลูลา ดา ซิลวา ให้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง จะทำให้เขาได้สิทธิพิเศษคุ้มครองทางกฎหมาย อัยการไม่สามารถควบคุมตัวได้ในทันที ต้องผ่านกระบวนการไต่สวนโดยคณะตุลาการพิเศษเท่านั้น

                กลยุทธ์ดังกล่าวเป็นวิธีการที่บรรดานักการเมืองระดับสูงใช้ในการหน่วงเหนี่ยวหลีกเลี่ยงการถูกดำเนินคดีตามกฎหมายมาโดยตลอด ขณะที่กระบวนการพิจารณาญัตติถอดถอนประธานาธิบดีรุสเซฟออกจากตำแหน่งก็เผชิญกับกลยุทธ์ถ่วงเวลาด้วยเทคนิคทางกฎหมายลักษณะเดียวกัน ซึ่งสร้างความแค้นเคืองให้แก่ชาวบราซิลโดยทั่วไปเป็นอย่างมาก

                อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์ชี้ว่า จำนวนผู้คนที่ออกมาชุมนุมขับไล่รัฐบาลประธานาธิบดีรุสเซฟกันอย่างล้นหลามเมื่อวันอาทิตย์ จะเป็นแรงกดดันให้บรรดานักการเมืองในรัฐสภาจำเป็นต้องเร่งรัดกระบวนการถอดถอนประธานาธิบดีรุสเซฟให้คืบหน้าเร็วขึ้น แต่ขณะเดียวกันหลายฝ่ายก็พากันแสดงความวิตกกังวลว่า สถานการณ์ความโกลาหลทางการเมืองอันเนื่องมาจากการถอดถอนประธานาธิบดีรุสเซฟออกจากตำแหน่ง จะทำให้ปัญหาทางเศรษฐกิจในบราซิลเลวร้ายยิ่งขึ้นกว่าเดิม

                ณ ปัจจุบันเศรษฐกิจบราซิลตกอยู่ในภาวะถดถอยรุนแรงที่สุดในรอบ 25 ปี ผลการสำรวจความคิดเห็นชาวบราซิลทั่วประเทศระบุว่า กว่าครึ่งต้องการให้รัฐสภาดำเนินการถอดถอนประธานาธิบดีรุสเซฟออกจากตำแหน่งโดยเร็วที่สุด คนบางกลุ่มถึงกับประกาศสนับสนุนให้ทหารใช้กำลังยึดอำนาจจากคณะรัฐบาลของประธานาธิบดีรุสเซฟเลยทีเดียว

อดีตประธานาธิบดี ลูลา ดา ซิลวา

                รายงานของสถาบันสถิติแห่งชาติของบราซิล ซึ่งได้รับการเผยแพร่เมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมาระบุว่า ปี 2558 ที่ผ่านมา เศรษฐกิจของบราซิลหดตัวลง 3.8 เปอร์เซ็นต์ และคาดว่าจะหดตัวลงอีก 3.45 เปอร์เซ็นต์ในปี 2559 นี้ ขณะที่บรรดาผู้เชี่ยวชาญทางเศรษฐกิจในเซาเปาโลและในกรุงบราซิเลียให้ความเห็นว่า ภาวะถดถอยของเศรษฐกิจบราซิลนั้น ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากภาวะซบเซาของเศรษฐกิจโลกโดยรวม แต่รากเหง้าของปัญหาจริง ๆ นั้นเกิดจากความผิดพลาดในนโยบายทางการเมือง

                กล่าวกันว่านโยบายรัฐสวัสดิการของพรรคแรงงานภายใต้การนำของอดีตประธานาธิบดีลูลา ดา ซิลวา ต่อเนื่องมาจนถึงยุคของประธานาธิบดีดิลมา รุสเซฟ ส่งผลให้รัฐบาลมีภาระงบประมาณด้านสวัสดิการสังคมสูงมาก เฉพาะงบประมาณสนับสนุนบำนาญเลี้ยงชีพผู้เกษียณอายุเพียงอย่างเดียวก็มีสัดส่วนสูงถึงกว่า 11 เปอร์เซ็นต์ของจีดีพี. ซึ่งนักวิชาการทางเศรษฐศาสตร์บางคนกล่าวว่า เป็นการบริหารงบประมาณแบบอัตวินิบาตกรรม เนื่องจากนโยบายรัฐสวัสดิการแบบประชานิยมดังกล่าวเป็นพันธะทางการเมืองที่ไม่สามารถยกเลิกได้ไม่ว่าใครจะก้าวขึ้นมาเป็นประธานาธิบดีก็ตาม

                หลายคนกล่าวว่า ประธานาธิบดีรุสเซฟรับมรดกบาปทางการเมืองมาจากอดีตประธานาธิบดีลูลา ดา ซิลวา และถึงวันนี้อดีตประธานาธิบดีลูลา ดาซิลวากำลังถูกกรรมเก่าตามมาเล่นงานอย่างหนัก จึงเป็นเรื่องยากที่ประธานาธิบดีรุสเซฟจะรอดพ้นกรรมวิบากที่สืบทอดมาจากผู้ผลักดันเธอขึ้นมาเป็นทายาททางการเมืองได้.

  

สัญญาณเสื่อมทรุดของบราซิล

รายงานเช้าวันอังคารที่ 5 มกราคม 2559

                เริ่มต้นคริสต์ศักราช 2016 นักวิเคราะห์และนักสังเกตการณ์ทางการเมืองหลายสำนักพากันจับจ้องไปที่ บราซิล ยักษ์ใหญ่แห่งละตินอเมริกาโดยไม่ได้นัดหมาย เนื่องจากมีกระแสสัญญาณหลายอย่างบ่งชี้ว่า ระบบเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดในละตินอเมริกา กำลังเผชิญกับปัญหาร้ายแรงถึงขั้นต้องผ่าตัดปรับเปลี่ยนโครงสร้างทางเศรษฐกิจและการเมืองกันอย่างขนานใหญ่เลยทีเดียว

ประธานาธิบดี ดิลมา รุสเซฟฟ์

                รายงานการประเมินสถานะทางเศรษฐกิจของบราซิล ณ สิ้นปี 2558 ที่ผ่านมาระบุว่า ในปี 2558 เศรษฐกิจบราซิลหดตัวร้อยละ 3.7 และคาดว่าในปี 2559 นี้เศรษฐกิจบราซิลจะหดตัวลงอีกไม่น้อยกว่าร้อยละ 2.8 ธนาคารกลางของบราซิลยอมรับว่า บราซิลกำลังเผชิญกับภาวะเศรษฐกิจซบเซาตกต่ำต่อเนื่องยาวนานที่สุดในรอบ 25 ปี และหากในปี 2559 เศรษฐกิจบราซิลหดตัวตามที่หลายฝ่ายคาดการณ์จริง ก็จะเป็นสถิติใหม่ หรือปรากฏการณ์ใหม่ หรือประวัติศาสตร์หน้าใหม่ในช่วงเวลากว่า 60 ปีที่ เศรษฐกิจของประเทศหดตัวต่อเนื่องกันสองปีซ้อน

                นักวิเคราะห์ชี้ว่า การหดตัวอย่างรวดเร็วและรุนแรงของเศรษฐกิจบราซิลนั้น มูลเหตุสำคัญมาจากความผิดพลาดทางนโยบายของรัฐบาลเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการลดงบประมาณรายจ่ายประจำปีของรัฐเพื่อเร่งแก้ไขปัญหาเงินเฟ้อและการขาดดุลงบประมาณ ซึ่งส่งผลให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังผู้ผลักดันนโยบายเรื่องนี้ต้องประกาศลาออกจากตำแหน่งไปเมื่อกลางเดือนธันวาคมที่ผ่านมา

                นักวิจารณ์ในบราซิลเองพากันกล่าวว่า นายโจอาควิม เลวี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เป็นเพียงแพะรับบาปทางการเมืองของรัฐบาลพรรคแรงงานเท่านั้น เนื่องจากรากเหง้าของปัญหาที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่การปรับลดงบประมาณรายจ่ายของรัฐบาลในปี 2558 ที่ผ่านมา หากแต่เกิดจากความผิดพลาดในเชิงนโยบายที่ดำเนินต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2554 หลังการเข้าดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสมัยแรกของประธานาธิบดีหญิง ดิลมา รุสเซฟ

                พรรคแรงงานครองอำนาจเป็นรัฐบาลต่อเนื่องมาเป็นเวลาเกือบ 20 ตั้งแต่ประธานาธิบดีลูลา ดาซิลวา สืบทอดมาจนถึงประธานาธิบดีหญิงรุสเซฟ ด้วยนโยบายสังคมนิยม-ประชานิยมตามแบบฉบับของหลายประเทศในละตินอเมริกา โดยเฉพาะอย่างยิ่งนโยบายรัฐสวัสดิการใช้เงินงบประมาณของรัฐเกื้อหนุนประชาชนคนรากหญ้าเพื่อเร่งรัดการพัฒนาคุณภาพชีวิตแก้ไขปัญหาความยากจนแบบก้าวกระโดด ที่แม้แต่ประเทศร่ำรวยอย่างเช่นญี่ปุ่นหรือหลายประเทศในสหภาพยุโรปก็ยังไม่กล้าทำ

                รัฐบาลพรรคแรงงานกำหนดอัตราค่าจ้างแรงงานขั้นต่ำไว้สูงลิบลิ่วและยังกำหนดอัตราขั้นต่ำของเงินบำนาญหลังเกษียณอายุจากการทำงานไว้เท่ากับอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ ส่งผลให้รัฐบาลต้องตั้งงบประมาณรายจ่ายประจำปีสำหรับบำนาญผู้เกษียณอายุสูงถึง 12 เปอร์เซ็นต์ของผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ หรือ จีดีพี. ขณะที่ผู้ใช้แรงงานเกษียณอายุเมื่ออายุครบ 50 ปีในฝ่ายหญิงและ 55 ปีในฝ่ายชาย

                ยิ่งไปกว่านั้น กฎหมายรัฐธรรมนูญของบราซิลยังมีบทบัญญัติคุ้มครองระบบรัฐสวัสดิการไว้อย่างเคร่งครัด การปรับลดสวัสดิการสำหรับผู้ใช้แรงงานที่เป็นลูกจ้างหน่วยงานรัฐบาลและกิจการรัฐวิสาหกิจแทบจะทำไม่ได้เลย และนั่นคือปัญหาใหญ่ในการแก้ไขปัญหาการขาดดุลงบประมาณ เนื่องจากกว่าร้อยละ 90 ของงบประมาณรายจ่ายประจำปีเป็นค่าจ้างและสวัสดิการสำหรับเจ้าหน้าที่รัฐบาลและพนักงานรัฐวิสาหกิจ

                นักเศรษฐศาสตร์หลายสำนักตั้งข้อสังเกตว่า กฎหมายรัฐธรรมนูญของบราซิลเปิดช่องให้นักการเมืองใช้เงินของรัฐซื้อเสียงทางอ้อมโดยถูกต้องตามกฎหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเอื้อประโยชน์ให้แก่ผู้สนับสนุนพรรครัฐบาลด้วยการจ้างงานในหน่วยงานของรัฐและรัฐวิสาหกิจซึ่งได้ชื่อว่าเป็นงานที่มั่นคงที่สุดในบราซิล ขณะที่ประสิทธิภาพการทำงานและขีดความสามารถในการแข่งขันมีแนวโน้มตกต่ำลงอย่างน่าวิตกกังวล ปี 2558 ที่ผ่านมาขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมบราซิลได้รับการจัดอันดับให้อยู่ในลำดับ 4 จากท้ายสุดของตารางในกลุ่มประเทศ โออีซีดี (OECD) 41 ประเทศ

                สภาพแวดล้อมดังกล่าวทำให้บราซิลตกอยู่ในวงจรอุบาทว์ของการเติบโตและตกต่ำทางเศรษฐกิจอย่างไม่มีที่สิ้นสุด กล่าวคือ เศรษฐกิจบราซิลจะรุ่งโรจน์โชติช่วงเมื่อเศรษฐกิจโลกขยายตัวอย่างรวดเร็ว การส่งออกสินค้าเกษตรและวัตถุดิบเพื่อการอุตสาหกรรมสร้างรายได้ให้แก่ประเทศอย่างเป็นกอบเป็นกำ แต่เมื่อใดที่ราคาสินค้าเกษตรตกต่ำ การส่งออกวัตถุดิบเพื่อการอุตสาหกรรมหดตัวลง เศรษฐกิจบราซิลก็จะเสื่อมทรุดลงอย่างรวดเร็วเช่นเดียวกัน

                นโยบายรัฐสวัสดิการที่มุ่งรักษาฐานเสียงทางการเมืองของพรรคแรงงาน ส่งผลให้รัฐบาลต้องจัดทำงบประมาณขาดดุลต่อเนื่องเกือบทุกปี ล่าสุดงบประมาณปี 2558 แม้จะมีการปรับลดงบประมาณอย่างขนานใหญ่แล้ว ก็ยังคงมียอดขาดดุลงบประมาณสูงถึงกว่า 1 หมื่น 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และการขาดดุลงบประมาณเป็นจำนวนมหาศาลดังกล่าวส่งผลให้อัตราเงินเฟ้อเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่องเป็นเงาตามตัว

                ปัญหาการขาดดุลงบประมาณและข้อจำกัดทางกฎหมายที่เป็นอุปสรรคต่อการปฏิรูปหรือปรับโครงสร้างการบริหารงบประมาณของบราซิล ส่งผลให้ค่าเงินท้องถิ่นอ่อนตัวลงสวนทางกับอัตราเงินเฟ้อที่เพิ่มสูงขึ้น และนั่นทำให้ธนาคารกลางของประเทศตกอยู่ในสภาพเสมือนง่อยเปลี้ยเสียขา ไม่สามารถใช้นโยบายทางการเงินช่วยแก้ไขสถานการณ์ได้เท่าที่ควร โดยเฉพาะอย่างยิ่งการปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยนโยบายเพื่อชะลออัตราเงินเฟ้อ ทั้งนี้เพราะการปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยจะส่งผลกระทบต่องบประมาณการใช้หนี้ของรัฐบาลเชื่อมโยงไปถึงตัวเลขการขาดดุลงบประมาณอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

                เริ่มต้นปีคริสต์ศักราช 2016 หลายฝ่ายพากันจับตามองความเคลื่อนไหวของรัฐบาลประธานาธิบดีหญิงดิลมา รุสเซฟกันอย่างใกล้ชิด เพราะนอกจากปัญหาทางเศรษฐกิจที่ดูเหมือนจะซับซ้อนยุ่งเหยิงจนน่าวิตกแล้ว สถานการณ์แวดล้อมทางการเมืองก็มีแนวโน้มว่าไม่เป็นมงคลสำหรับประธานาธิบดีรุสเซฟเท่าไรนัก

                นักสังเกตการณ์ทางการเมืองในบราซิลกล่าวว่า คะแนนนิยมของประธานาธิบดีรุสเซฟกำลังดิ่งลงอย่างรวดเร็วสวนทางกับอัตราเงินเฟ้อที่ยังไม่มีใครรู้ว่าจะหยุดอยู่ที่ระดับไหน อนาคตทางการเมืองของรัฐบาลพรรคแรงงานและประธานาธิบดีรุสเซฟ จึงดูเหมือนจะฝากไว้กับผลงานการแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจในระยะสั้น ในขณะที่นักเศรษฐศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อกันว่าเป็นเรื่องที่ต้องใช้ปาฏิหาริย์เพียงอย่างเดียวเท่านั้น

                จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่หลายฝ่ายจะพากันคาดการณ์ว่า ในที่สุดแล้วระบอบสังคมนิยม-ประชานิยมในบราซิล ก็คงต้องเดินไปถึงจุดสิ้นสุดเหมือนเช่นที่เกิดขึ้นในอาร์เจนตินาและเวเนซูเอล่าเมื่อปลายปีที่แล้ว